Αυτός που...

Κάποιες φράσεις αρχαίων κειμένων έχουν διατηρηθεί ζωντανές και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται ευρέως τόσο στο προφορικό όσο και το γραπτό λόγο. Πολλές απ' αυτές μάλιστα χρησιμεύουν στον χαρακτηρισμό προσώπων. Συγκεκριμένα, αυτός που...

- παίζει εν παίκτοις, είναι αυτός που παίζει με πράγματα που δεν μπορεί κανείς να παίζει, ένας άνθρωπος επιπόλαιος που αντιμετωπίζει τις καταστάσεις χωρίς σοβαρότητα

- σπείρει ζιζάνια, είναι αυτός που προκαλεί τη διχόνοια και την έριδα στις σχέσεις των ανθρώπων

- ποιειται την νησσαν, είναι αυτός που υποκρίνεται τον ανήξερο σε κάποια υπόθεση, επειδή φοβάται να αναμειχθεί σ' αυτήν

- άγεται και φέρεται, είναι αυτός που παρασύρεται εύκολα από τους άλλους, ένας άνθρωπος χωρίς κριτική ικανότητα

- εισάγει καινά δαιμόνια, είναι αυτός που συμβάλει στη διάδοση καινοφανών αντιλήψεων, οι οποίες ανατρέπουν την καθιερωμένη τάξη, ένας άνθρωπος ρηξικέλευθος

- κομίζει γλαυκα ες Αθηνας, είναι αυτός που παρουσιάζει σαν νέο κάτι που είναι ήδη γνωστό, ένας άνθρωπος συνήθως φίλαυτος

-
Διαβάστε περισσότερα...

Οι ξένες λέξεις αφήνουν πίσω τους ίχνη...

Οι επαφές με άλλους λαούς –πολεμικές ή ειρηνικές– άφησαν τα ίχνη τους στη γλώσσα μας όπως έχει συμβεί με τις γλώσσες των περισσότερων λαών, κυρίως της Ευρώπης.Έτσι, ανάλογα με τις ιστορικές, πολιτικές ή κοινωνικές συνθήκες η γλώσσα εμπλουτίζονταν με αντίστοιχες γαλλικές, αγγλικές, ιταλικές κ.α. λέξεις, οι οποίες όμως προσαρμόζονταν συνήθως στους γραμματικούς κανόνες της ελληνικής.Κι αυτό το φαινόμενο είναι μάλλον κανονικό για ένα λαό με ιστορία( βλ. Μανόλης Τριανταφυλλίδης, “Οι Ξένες Γλώσσες και η Αγωγή”, 1946) και βέβαια δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή βαθύτερη κρίση της γλώσσας.
Πολλές λέξεις,λοιπόν, προερχόμενες από ξένες γλώσσες, έχουν εισχωρήσει πια, έχουν αφομοιωθεί κι έχουν ενταχθεί στο κλητικό σύστημα της νεοελληνικής γλώσσας:

* αλτρουισμός = η ανυστερόβουλη φροντίδα για το καλό των άλλων (<γαλλ. altruisme <λατ. alter = άλλος) * αριβισμός = η τάση για γρήγορη εξέλιξη, με τη χρήση οποιουδήποτε μέσου (<γαλλ. arrivisme) * μποϊκοτάζ = εμπορικός αποκλεισμός (<γαλλ. boycottage) *βερσιόν = παραλλαγή (<γαλλ. version) * βερμπαλισμός = μεγαλοστομία (<διεθν. verbalisme <λατ. verbum = λόγος) * κόμπλεξ = ψυχικό σύμπλεγμα (γαλλ. complexe, αγγλ. complex) * ινκόγκνιτο = ανεπίσημα, κρυφα (<ιταλ. incognito <λατ. incognitus = άγνωστος)* γούστο = καλαισθησία (<ιταλ.gusto) * κοντράστ = αντίθεση (συνήθως φωτός και σκιάς) (<αγγλ. contrast)* καμπάνια = έρευνα για την προβολή κάποιου γεγονότος, διαφήμιση προϊόντος (<ιταλ. campagna) * βέρος = γνήσιος, π.χ. βέρος Αθηναίος (<ιταλ. vero) * ασορτί = αρμονικός συνδυασμός (συνήθως ενδυμάτων) (<γαλλ. asorti) * κλισέ = τυποποιημένη έκφραση (<γαλλ. cliche)
Διαβάστε περισσότερα...

Τι παθαίνουν κι αυτά τα φωνήματα!

Πρώτα απ' όλα, φωνήματα ονομάζονται οι ελάχιστες μονάδες ήχου κάθε γλώσσας που λειτουργούν διακριτικά, δηλ. διακρίνουν σημασίες, π.χ. κάτι, μάτι. Η εναλλαγή των δύο πρώτων στοιχείων στις δύο αυτές λέξεις δημιουργεί διαφορετικές σημασίες. Τα φωνήματα δεν πρέπει να ταυτίζονται με τους φθόγγους μιας γλώσσας, γιατί οι φθόγγοι δεν έχουν πάντοτε διακριτική λειτουργία.
Συχνά, κατά τους συνδυασμούς των φωνημάτων, εμφανίζονται αλλαγές στους φθόγγους που σχηματίζουν φωνήματα, οι οποίες επηρεάζουν τη φωνολογική δομή είτε των μορφημάτων είτε και των λέξεων. Πρόκειται για τα γνωστά πάθη φωνημάτων,

τα οποία διακρίνονται σε πάθη φωνηέντων και πάθη συμφώνων.

*ΠΑΘΗ ΦΩΝΗΕΝΤΩΝ

Τα πάθη των φωνηέντων εμφανίζονται κυρίως στον προφορικό λόγο και στη λογοτεχνική γλώσσα, ιδιαίτερα στην ποίηση και στα θεατρικά κείμενα. Ποια είναι αυτά;

1. Η συνίζηση: το φαινόμενο στο οποίο δυο συνεχόμενα φωνήεντα μιας λέξης προφέρονται μαζί σε μια συλλαβή, π.χ. εννέα -> εννιά

2. Η συναίρεση: η ένωση σε ένα φωνήεν δύο γειτονικών φωνηέντων που βρίσκονται στην ίδια λέξη, π.χ. μιλάει -> μιλά

3. Η έκθλιψη: η αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη αρχίζει από φωνήεν, π.χ. με άλλους -> μ' άλλους

4. Η αφαίρεση: η αποβολή του αρχικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η προηγούμενη τελειώνει σε φωνήεν, π.χ. σου είπα -> σου 'πα

5. Η συγκοπή: η αποβολή ενός φωνήεντος ανάμεσα σε δύο σύμφωνα, π.χ. κορυφή -> κορφή

6. Η αποκοπή: η αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. φέρε το-> φερ' το

7. Η αποβολή: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν χάνεται το αρχικό φωνήεν, π.χ. εβδομάδα -> βδομάδα

8. Η πρόταξη: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν προστίθεται ένα φωνήεν στην αρχή της λέξης, π.χ. μασχάλη -> αμασχάλη

9. Η αλλαγή: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν αλλάζει το αρχικό φωνήεν μιας λέξης, π.χ. επάνω -> απάνω

*ΠΑΘΗ ΣΥΜΦΩΝΩΝ

1. Η αποβολή: η αποβολή του γ ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, π.χ. λέγω -> λέω

2. Η ανάπτυξη: η προσθήκη του γ ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, π.χ. έκαιε -> έκαιγε

3. Το ένρινο ν:
(α.) μπροστά από τα: κ, γ, χ, ψ τρέπεται σε γ, π.χ. γράφω -> συν-γράφω -> συγγράφω
(β.) μπροστά από τα: π, β, φ, ψ τρέπεται σε μ, π.χ. πνέω -> ἐν-πνέω -> ἐμπνέω
(γ.) μπροστά από τα: μ, λ, ρ, συνήθως αφομοιώνεται με αυτά, δηλαδή γίνεται ίδιο με αυτά, π.χ. ὠξυν-μένος -> ὠξυμμένος

Διαβάστε περισσότερα...

Επανάλαβε ή Επανέλαβε;

Η προστακτική είναι η έγκλιση που έχει "πονέσει" περισσότερο στη χρήση της ελληνικής γλώσσας. Πολλά από από τα γνωστά επαναλαμβανόμενα λάθη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, ίσως εξαιτίας των "παραμελημένων" κανόνων της γραμματικής. Το πιο κοινό μάλιστα είναι η λανθάνουσα χρήση της εσωτερικής αύξησης.
Δες την ορθή χρήση της προστακτικής σε συνηθισμένα ρήματα:


> ΝΑΙ: ανταπόδωσε ΟΧΙ: ανταπέδωσε

> ΝΑΙ: αντίγραψε ΟΧΙ: αντέγραψε

> ΝΑΙ: απεύθυνε ΟΧΙ: απηύθυνε

> ΝΑΙ: απότρεψε ΟΧΙ: απέτρεψε

> ΝΑΙ: επανάλαβε ΟΧΙ: επανέλαβε

> ΝΑΙ: επίβαλε ΟΧΙ: επέβαλε

> ΝΑΙ: επίμεινε ΟΧΙ: επέμενε

> ΝΑΙ: επίλεξε ΟΧΙ: επέλεξε

> ΝΑΙ: επίτρεψε ΟΧΙ: επέτρεψε

> ΝΑΙ: κατάβαλε ΟΧΙ: κατέβαλε

> ΝΑΙ: κατάγραψε ΟΧΙ: κατέγραψε

> ΝΑΙ: μετάτρεψε ΟΧΙ: μετέτρεψε

> ΝΑΙ: παράγειλε ΟΧΙ: παρήγγειλε

> ΝΑΙ: περίγραψε ΟΧΙ: περιέγραψε

> ΝΑΙ: υπόβαλε ΟΧΙ: υπέβαλε

> ΝΑΙ: υπόγραψε ΟΧΙ: υπέγραψε

> ΝΑΙ: υπόδειξε ΟΧΙ: υπέδειξε

Διαβάστε περισσότερα...

Ποιος ο δρόμος για την Περίληψη;

Συνήθως η έκταση κειμένου που καλούμαστε να παρουσιάσουμε ποικίλει: άλλοτε ζητείται κείμενο μεταξύ 80 – 100, άλλοτε μεταξύ 70 – 90 και συνήθως μεταξύ 100 – 120 λέξεων.
H εκφώνηση μπορεί να είναι η ακόλουθη: 
Να γράψετε στο τετράδιο σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100 – 120 λέξεις). 
Πιο σπάνια η εκφώνηση μπορεί να ζητά να εντάξουμε το κείμενο μας σε ένα επικοινωνιακό πλαίσιο:
π.χ. για την προετοιμασία μιας ομαδικής εργασίας στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, διάβασες το παραπάνω κείμενο. Να γράψεις μια περίληψη του κειμένου αυτού, με την οποία θα ενημερώσεις τα άλλα μέλη της ομάδας σου για το περιεχόμενό του.
Πώς όμως θα φτάσουμε στο τελικό κείμενο της περίληψης; Ακολουθώντας τα παρακάτω βήματα.



ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:

1. Ανάγνωση όλου του κειμένου

2. Υπογράμμιση των πιο σημαντικών νοημάτων. (Δεν παρασυρόμαστε από ηχηρές φράσεις)

3. Καταγραφή πλαγιότιτλων. (<Όχι μονολεκτικοί και γενικόλογοι πλαγιότιτλοι π.χ. τα αίτια της βίας, αλλά ακριβείς και πλήρεις π.χ. η βία οφείλεται στον αμοραλισμό και στα κοινωνικά προβλήματα)

4. Αναζήτηση της λογικής σχέσης μεταξύ των ιδεών που θα καταγραφούν στην περίληψη. (Ελέγχουμε τις διαρθρωτικές λέξεις ή φράσεις π.χ. λοιπόν: σχέση εξαγωγής συμπεράσματος και διακρίνουμε τις θέσεις του συγγραφέα από τις απόψεις άλλων προσώπων, που αναφέρονται στο κείμενο)

5. Εντοπισμός του θεματικού κέντρου του κειμένου. (Η κύρια ιδέα του κειμένου βρίσκεται συνήθως στον Πρόλογο ή στον Επίλογο)

6. Εισαγωγή της Περίληψης. (Αρχίζουμε την περίληψη καταγράφοντας το θέμα του κειμένου ή τη θέση του συγγραφέα, με την εξής μορφή:)

-Στο κείμενο, δοκίμιο, άρθρο, επιφυλλίδα κ.α. -> αναλύεται, παρουσιάζεται κ.λ.π. -> το θέμα του κειμένου

-Ο συγγραφέας, συντάκτης, δοκιμιογράφος, κ.λ.π. -> αναφέρεται, πραγματεύεται, διερευνά, προσεγγίζει, εντοπίζει κ.λ.π. -> το θέμα του κειμένου

-Στο κείμενο, απόσπασμα, άρθρο, κ.λ.π. -> δηλώνεται, διευκρινίζεται, προτείνεται, τονίζεται, υποστηρίζεται, υπογραμμίζεται, αντιπαρατίθεται, προβάλλεται, διατυπώνεται η άποψη ότι, τεκμηριώνεται, απορρίπτεται, αποδοκιμάζεται, αιτιολογείται, θεμελιώνεται κ.λ.π. -> η θέση του συγγραφέα

-Ο συγγραφέας, συντάκτης, αρθρογράφος κ.λ.π. -> αντικρούει, ερμηνεύει, επικρίνει, διαπιστώνει, αναφέρει, συμπεραίνει, πιστεύει, θεωρεί, κρίνει, αναρωτιέται, αποφαίνεται κ.λ.π.-> η θέση του συγγραφέα

7. Καταγραφή του κειμένου της περίληψης. (Το κείμενο πρέπει να διακρίνεται από συνοχή και συνεκτικότητα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση διαρθρωτικών λέξεων ή φράσεων, που να δηλώνουν την σχέση μεταξύ των ιδεών)

8. Έλεγχος επικοινωνιακού πλαισίου. (Ελέγχουμε αν στην εκφώνηση ζητήθηκε συγκεκριμένο κειμενικό είδος, π.χ. ομιλία σε κοινό. Σε αυτή την περίπτωση απλά προσθέτουμε στην αρχή της περίληψης μια προσφώνηση π.χ. Αγαπητοί συμμαθητές).


ΠΡΟΣΟΧΗ:

 Κατά την καταγραφή πλαγιότιτλων αποφεύγουμε την στείρα αντιγραφή λέξεων. Έτσι επιδιώκουμε την αντικατάσταση:

Α. των υπωνύμων από τα υπερώνυμα

Β. των μεταφορικών εκφράσεων με τις κυριολεκτικές

Γ. του ευθέος λόγου από τον πλάγιο

Δ. λέξεων του κειμένου από άλλες συνώνυμες, αν και κάποιες λέξεις δύσκολά αντικαθίστανται π.χ. έρωτας, φιλότιμο, δημοκρατία κ.α.


 Κατά την υπογράμμιση των βασικών νοημάτων του κειμένου, κρίνεται σκόπιμο να μην επιλέγονται τα ακόλουθα λεκτικά στοιχεία:

Α. ονοματικοί προσδιορισμοί που έχουν μόνο καλολογική σκοπιμότητα

Β. επεξηγήσεις και παραδείγματα

Γ. φράσεις που χρησιμοποιούνται για έμφαση, π.χ. είναι προφανές κ.α.

Δ. φράσεις που αποδίδουν ένα νόημα, το οποίο έχει ήδη επισημανθεί

Διαβάστε περισσότερα...