Ενα χωριό με τρεις γλώσσες και δέκα διαλέκτους

Το Μπίβιο είναι ένα μικρό, απομονωμένο ορεινό χωριό στο καντόνι Γκραουμπίντεν της Ελβετίας, όπου κατοικούν μόλις 260 άνθρωποι. Και όμως, σε αυτό το χωριό-«πύργο της Βαβέλ» οι άνθρωποι μιλούν τρεις διαφορετικές γλώσσες και αρκετές τοπικές διαλέκτους- και το καταπληκτικό είναι ότι δείχνουν να συνεννοούνται άριστα μεταξύ τους!

Διόλου τυχαία οι ειδικοί σε θέματα γλωσσολογίας έχουν απονείμει στο Μπίβιο τον τίτλο του τόπου όπου εμφανίζεται το σπουδαιότερο γλωσσολογικό φαινόμενο της Ευρώπης.Σε πείσμα της επικράτησης των Globish, της ισοπεδωτικής «lingua franca» του 21ου αιώνα που συνιστά μια υπεραπλουστευμένη εκδοχή της αγγλικής γλώσσας με μόλις 1.500 λέξεις στο γλωσσικό της οπλοστάσιο, οι κάτοικοι του Μπίβιο μπορούν να επιλέξουν μέσα από μια πλούσια δεξαμενή κατανοητών σε όλους γλωσσών. Το ένα τέταρτο των κατοίκων μιλάει την επίσημη γλώσσα του χωριού, την ιταλική, το ένα πέμπτο μιλάει τη ρομανσική (λατινογενής γλώσσα που απαντάται μόνο στο συγκεκριμένο ελβετικό καντόνι), ενώ η πλειονότητα χρησιμοποιεί κάποια διάλεκτο της γερμανικής γλώσσας.

Παρ΄ όλα αυτά οι κάτοικοι είναι πολύ καλά εκπαιδευμένοι. Στο μπακάλικο, όλοι μιλούν τη μητρική τους γλώσσα και όλοι παίρνουν σωστά τα ρέστα. Στον παιδικό σταθμό μιλούν ιταλικά κάθε Τρίτη και Surmiran (μια διάλεκτο της ρομανσικής γλώσσας) κάθε Πέμπτη. Την υπόλοιπη εβδομάδα τα παιδιά επιλέγουν μεταξύ των δύο, αλλά στην παιδική χαρά η γερμανική διάλεκτος Βundnerdeutsch είναι αυτή που επικρατεί. Κάθε Κυριακή το κήρυγμα στην καθολική εκκλησία του χωριού γίνεται στα Schwyzerdutsch, μια διάλεκτο της γερμανικής γλώσσας που χρησιμοποιείται στην Ελβετία.

Η λέξη Μπίβιο σημαίνει σταυροδρόμι. Εκεί ήταν που οι ρωμαϊκές λεγεώνες ξεκούρασαν τα άλογά τους, ανάμεσα σε δύο αλπικά περάσματα, το Τζουλιέρ και το Σέπτιμερ. Σε υψόμετρο 1.932 μέτρων, το Μπίβιο πάντα αποτελούσε ένα απομονωμένο σημείο συνάντησης διαφορετικών ανθρώπων. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει το φαινόμενο της πολυγλωσσίας σε ένα τόσο μικρό χωριό. Ωστόσο, οι μέρες του ως σταυροδρόμι πολιτισμών και διαλέκτων είναι μετρημένες. Η αναλογία των κατοίκων που μιλούν τη γερμανική γλώσσα σε σχέση με τους υπόλοιπους αυξάνεται, ενώ από το 2012 τα αγγλικά θα αρχίσουν να διδάσκονται στα παιδιά ήδη από το δημοτικό.

Πηγή: tovima.gr Διαβάστε περισσότερα...

Αυτός που...

Κάποιες φράσεις αρχαίων κειμένων έχουν διατηρηθεί ζωντανές και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται ευρέως τόσο στο προφορικό όσο και το γραπτό λόγο. Πολλές απ' αυτές μάλιστα χρησιμεύουν στον χαρακτηρισμό προσώπων. Συγκεκριμένα, αυτός που...

- παίζει εν παίκτοις, είναι αυτός που παίζει με πράγματα που δεν μπορεί κανείς να παίζει, ένας άνθρωπος επιπόλαιος που αντιμετωπίζει τις καταστάσεις χωρίς σοβαρότητα

- σπείρει ζιζάνια, είναι αυτός που προκαλεί τη διχόνοια και την έριδα στις σχέσεις των ανθρώπων

- ποιειται την νησσαν, είναι αυτός που υποκρίνεται τον ανήξερο σε κάποια υπόθεση, επειδή φοβάται να αναμειχθεί σ' αυτήν

- άγεται και φέρεται, είναι αυτός που παρασύρεται εύκολα από τους άλλους, ένας άνθρωπος χωρίς κριτική ικανότητα

- εισάγει καινά δαιμόνια, είναι αυτός που συμβάλει στη διάδοση καινοφανών αντιλήψεων, οι οποίες ανατρέπουν την καθιερωμένη τάξη, ένας άνθρωπος ρηξικέλευθος

- κομίζει γλαυκα ες Αθηνας, είναι αυτός που παρουσιάζει σαν νέο κάτι που είναι ήδη γνωστό, ένας άνθρωπος συνήθως φίλαυτος

-
Διαβάστε περισσότερα...

Οι ξένες λέξεις αφήνουν πίσω τους ίχνη...

Οι επαφές με άλλους λαούς –πολεμικές ή ειρηνικές– άφησαν τα ίχνη τους στη γλώσσα μας όπως έχει συμβεί με τις γλώσσες των περισσότερων λαών, κυρίως της Ευρώπης.Έτσι, ανάλογα με τις ιστορικές, πολιτικές ή κοινωνικές συνθήκες η γλώσσα εμπλουτίζονταν με αντίστοιχες γαλλικές, αγγλικές, ιταλικές κ.α. λέξεις, οι οποίες όμως προσαρμόζονταν συνήθως στους γραμματικούς κανόνες της ελληνικής.Κι αυτό το φαινόμενο είναι μάλλον κανονικό για ένα λαό με ιστορία( βλ. Μανόλης Τριανταφυλλίδης, “Οι Ξένες Γλώσσες και η Αγωγή”, 1946) και βέβαια δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή βαθύτερη κρίση της γλώσσας.
Πολλές λέξεις,λοιπόν, προερχόμενες από ξένες γλώσσες, έχουν εισχωρήσει πια, έχουν αφομοιωθεί κι έχουν ενταχθεί στο κλητικό σύστημα της νεοελληνικής γλώσσας:

* αλτρουισμός = η ανυστερόβουλη φροντίδα για το καλό των άλλων (<γαλλ. altruisme <λατ. alter = άλλος) * αριβισμός = η τάση για γρήγορη εξέλιξη, με τη χρήση οποιουδήποτε μέσου (<γαλλ. arrivisme) * μποϊκοτάζ = εμπορικός αποκλεισμός (<γαλλ. boycottage) *βερσιόν = παραλλαγή (<γαλλ. version) * βερμπαλισμός = μεγαλοστομία (<διεθν. verbalisme <λατ. verbum = λόγος) * κόμπλεξ = ψυχικό σύμπλεγμα (γαλλ. complexe, αγγλ. complex) * ινκόγκνιτο = ανεπίσημα, κρυφα (<ιταλ. incognito <λατ. incognitus = άγνωστος)* γούστο = καλαισθησία (<ιταλ.gusto) * κοντράστ = αντίθεση (συνήθως φωτός και σκιάς) (<αγγλ. contrast)* καμπάνια = έρευνα για την προβολή κάποιου γεγονότος, διαφήμιση προϊόντος (<ιταλ. campagna) * βέρος = γνήσιος, π.χ. βέρος Αθηναίος (<ιταλ. vero) * ασορτί = αρμονικός συνδυασμός (συνήθως ενδυμάτων) (<γαλλ. asorti) * κλισέ = τυποποιημένη έκφραση (<γαλλ. cliche)
Διαβάστε περισσότερα...

Τι παθαίνουν κι αυτά τα φωνήματα!

Πρώτα απ' όλα, φωνήματα ονομάζονται οι ελάχιστες μονάδες ήχου κάθε γλώσσας που λειτουργούν διακριτικά, δηλ. διακρίνουν σημασίες, π.χ. κάτι, μάτι. Η εναλλαγή των δύο πρώτων στοιχείων στις δύο αυτές λέξεις δημιουργεί διαφορετικές σημασίες. Τα φωνήματα δεν πρέπει να ταυτίζονται με τους φθόγγους μιας γλώσσας, γιατί οι φθόγγοι δεν έχουν πάντοτε διακριτική λειτουργία.
Συχνά, κατά τους συνδυασμούς των φωνημάτων, εμφανίζονται αλλαγές στους φθόγγους που σχηματίζουν φωνήματα, οι οποίες επηρεάζουν τη φωνολογική δομή είτε των μορφημάτων είτε και των λέξεων. Πρόκειται για τα γνωστά πάθη φωνημάτων,

τα οποία διακρίνονται σε πάθη φωνηέντων και πάθη συμφώνων.

*ΠΑΘΗ ΦΩΝΗΕΝΤΩΝ

Τα πάθη των φωνηέντων εμφανίζονται κυρίως στον προφορικό λόγο και στη λογοτεχνική γλώσσα, ιδιαίτερα στην ποίηση και στα θεατρικά κείμενα. Ποια είναι αυτά;

1. Η συνίζηση: το φαινόμενο στο οποίο δυο συνεχόμενα φωνήεντα μιας λέξης προφέρονται μαζί σε μια συλλαβή, π.χ. εννέα -> εννιά

2. Η συναίρεση: η ένωση σε ένα φωνήεν δύο γειτονικών φωνηέντων που βρίσκονται στην ίδια λέξη, π.χ. μιλάει -> μιλά

3. Η έκθλιψη: η αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη αρχίζει από φωνήεν, π.χ. με άλλους -> μ' άλλους

4. Η αφαίρεση: η αποβολή του αρχικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η προηγούμενη τελειώνει σε φωνήεν, π.χ. σου είπα -> σου 'πα

5. Η συγκοπή: η αποβολή ενός φωνήεντος ανάμεσα σε δύο σύμφωνα, π.χ. κορυφή -> κορφή

6. Η αποκοπή: η αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. φέρε το-> φερ' το

7. Η αποβολή: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν χάνεται το αρχικό φωνήεν, π.χ. εβδομάδα -> βδομάδα

8. Η πρόταξη: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν προστίθεται ένα φωνήεν στην αρχή της λέξης, π.χ. μασχάλη -> αμασχάλη

9. Η αλλαγή: (ανήκει στην κατηγορία των αλλαγών που σχετίζονται με τα αρχικά φωνήεντα μιας λέξης. Συγκεκριμένα:) όταν αλλάζει το αρχικό φωνήεν μιας λέξης, π.χ. επάνω -> απάνω

*ΠΑΘΗ ΣΥΜΦΩΝΩΝ

1. Η αποβολή: η αποβολή του γ ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, π.χ. λέγω -> λέω

2. Η ανάπτυξη: η προσθήκη του γ ανάμεσα σε δύο φωνήεντα, π.χ. έκαιε -> έκαιγε

3. Το ένρινο ν:
(α.) μπροστά από τα: κ, γ, χ, ψ τρέπεται σε γ, π.χ. γράφω -> συν-γράφω -> συγγράφω
(β.) μπροστά από τα: π, β, φ, ψ τρέπεται σε μ, π.χ. πνέω -> ἐν-πνέω -> ἐμπνέω
(γ.) μπροστά από τα: μ, λ, ρ, συνήθως αφομοιώνεται με αυτά, δηλαδή γίνεται ίδιο με αυτά, π.χ. ὠξυν-μένος -> ὠξυμμένος

Διαβάστε περισσότερα...

Επανάλαβε ή Επανέλαβε;

Η προστακτική είναι η έγκλιση που έχει "πονέσει" περισσότερο στη χρήση της ελληνικής γλώσσας. Πολλά από από τα γνωστά επαναλαμβανόμενα λάθη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, ίσως εξαιτίας των "παραμελημένων" κανόνων της γραμματικής. Το πιο κοινό μάλιστα είναι η λανθάνουσα χρήση της εσωτερικής αύξησης.
Δες την ορθή χρήση της προστακτικής σε συνηθισμένα ρήματα:


> ΝΑΙ: ανταπόδωσε ΟΧΙ: ανταπέδωσε

> ΝΑΙ: αντίγραψε ΟΧΙ: αντέγραψε

> ΝΑΙ: απεύθυνε ΟΧΙ: απηύθυνε

> ΝΑΙ: απότρεψε ΟΧΙ: απέτρεψε

> ΝΑΙ: επανάλαβε ΟΧΙ: επανέλαβε

> ΝΑΙ: επίβαλε ΟΧΙ: επέβαλε

> ΝΑΙ: επίμεινε ΟΧΙ: επέμενε

> ΝΑΙ: επίλεξε ΟΧΙ: επέλεξε

> ΝΑΙ: επίτρεψε ΟΧΙ: επέτρεψε

> ΝΑΙ: κατάβαλε ΟΧΙ: κατέβαλε

> ΝΑΙ: κατάγραψε ΟΧΙ: κατέγραψε

> ΝΑΙ: μετάτρεψε ΟΧΙ: μετέτρεψε

> ΝΑΙ: παράγειλε ΟΧΙ: παρήγγειλε

> ΝΑΙ: περίγραψε ΟΧΙ: περιέγραψε

> ΝΑΙ: υπόβαλε ΟΧΙ: υπέβαλε

> ΝΑΙ: υπόγραψε ΟΧΙ: υπέγραψε

> ΝΑΙ: υπόδειξε ΟΧΙ: υπέδειξε

Διαβάστε περισσότερα...